januari 2010

Kamer keurt nieuwe criteria Ikea-wet goed

De Kamercommissie Bedrijfsleven heeft op 2 december 2009 een wetsontwerp goedgekeurd tot wijziging van de Wet betreffende de vergunning van handelsvestigingen, beter bekend als de “Ikea-wet”. Deze aanpassing was nodig om de Belgische wetgeving in overeenstemming te brengen met de Europese Dienstenrichtlijn.

Overeenkomstig artikel 3 van de Ikea-wet, dient een sociaal-economische vergunning door de gemeente afgeleverd te worden voor de exploitatie van een grote handelsvestiging van meer dan 400 vierkante meter. Deze vergunning is nodig zowel bij een nieuwe vestiging, uitbreiding als wijziging van de activiteiten. De aanvraag wordt gericht aan het college van burgemeester en schepenen van de plaats waar de vestiging gepland wordt, met een per post aangetekende brief of door afgifte op de dienst ruimtelijke ontwikkeling tegen ontvangstbewijs.

In de huidige versie van de Ikea-wet wordt het al dan niet afleveren van dergelijke vergunning beoordeeld op basis van vier criteria m.n. (i) de ruimtelijke ligging van de handelsvestiging, (ii) de belangen van de consument, (iii) de invloed van het project op de werkgelegenheid en tenslotte (iv) de weerslag van het project op de bestaande handelszaken.

De laatste drie criteria zijn echter niet in overeenstemming met de Dienstenrichtlijn, die als doel heeft om tegen 2010 een echte vrije markt voor diensten tot stand te brengen.

Artikel 14,5° van de Dienstenrichtlijn, ook wel de Bolkestein-richtlijn genaamd, stelt meerbepaald dat het verboden is de toegang tot of de uitoefening van een dienstenactiviteit afhankelijk te maken van 'economische criteria', zoals het bewijs van een economische behoefte of van een marktvraag, of de geschiktheid van de activiteit in relatie tot doelen van economische planning. Criteria die geen 'economische doelen' nastreven, en gerechtvaardigd zijn 'door een dwingende reden van algemeen belang' worden onverkort gelaten door de richtlijn.

De richtlijn verhindert niet dat een lidstaat de vestiging van dienstverrichters onderwerpt aan een vergunningsplicht, zolang alleszins een aantal voorwaarden worden vervuld. Deze worden geregeld in de artikelen 9 tot en met 13 van de richtlijn. In tegenstelling tot wat vroeger soms werd aangekondigd, blijft de sociaal-economische vergunning ook in de toekomst in ons land bestaan. Voortaan zal de aanvraag van een nieuwe handelsvestiging wel niet meer beoordeeld worden op basis van „economische criteria‟, maar enkel op basis van specifieke overwegingen van algemeen belang.

De wetswijziging heeft concreet tot gevolg dat de criteria die een duidelijke economische toets inhouden uit de Ikea-wet worden geschrapt. Dit betekent dat de aanvraag voor een sociaal-economische vergunning niet langer getoetst mag worden aan (i) de invloed van het project op de werkgelegenheid, (ii) de gevolgen van het project op de bestaande handelszaken en (iii) de belangen van de consument.

Een amendement dat werd goedgekeurd in de Kamercommissie Bedrijfsleven herneemt daarentegen wel letterlijk de criteria die volgens de Dienstenrichtlijn wel nog kunnen behouden worden. De gewijzigde Ikea-wet is zodoende, aldus de regering, volledig in overeenstemming met de Dienstenrichtlijn.

De dossiers zullen nu beoordeeld worden op volgende criteria: (i) de bescherming van de consument, (ii) de bescherming van het stedelijk milieu, (iii) het respect voor de sociale wetgeving en het arbeidsrecht en tenslotte (iv) de ruimtelijke ligging van de handelsvestiging.

De lidstaten van de Europese Unie hebben tot 28 december 2009 de tijd om de Dienstenrichtlijn in de nationale wetgeving te implementeren. Verwacht wordt dat de gewijzigde Ikea-wet tijdig in werking zal treden. Zoals reeds aangekondigd, mag eveneens een Koninklijk Besluit worden verwacht dat de vier nieuwe toetsingsgronden nader zal omschrijven.

Zoals wel vaker is the proof of the pudding in the eating, en zal moeten blijken of ook in de praktijk de Dienstenrichtlijn ten volle zal worden uitgevoerd. De burger aan wie na 28 december 2009 evenwel nog een sociaal-economische vergunning wordt geweigerd op grond van economische redenen, zal zich alleszins rechtstreeks op de richtlijn kunnen beroepen voor de nationale rechter.

Een blik over de grenzen leert dat niet alleen België haar wetgeving zal moeten aanpassen conform de Dienstenrichtlijn, maar dat ook buurlanden met een analoge regelgeving, zoals Frankrijk, Luxemburg, Italië en Spanje, de nodige inspanning zullen moeten doen.

CIB Oost-Vlaanderen vzw Kortrijksesteenweg 1005, 9000 Gent
tel. 09 220 22 05, fax 09 220 23 31, cib@cibovl.be, www.cibovl.be